Triniteit

Als ik de toelichting niet had gelezen zou ik denken dat dit een mooi stilleven is met drie witte kommetjes. Maar Henk Helmantel is een spiritueel mens. Er zit dus meer achter. De titel van het schilderij is: Ode aan de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. 

"Geloof is heel wezenlijk voor Helmantel. Hij ondertekent hier met de A en de O, de Alpha en de Omega, de eerste en laatste letter van het klassieke Griekse alfabet, die samen de almacht van God symboliseren. Ook meldt hij dat het is gemaakt 'in het jaar des Heren 2019'. De Chinese kommen representeren de Drie-eenheid, de veel bediscussieerde belijdenis dat God bestaat uit drie verschijningsvormen. Hij schildert de subtiel van elkaar verschillende kommen geheel gelijkwaardig aan elkaar."

Compositie

Ik heb altijd geleerd dat je in een compositie de horizon recht moet zetten. In landschappen levert dat meestal niet veel problemen op. Bij gebouwen is er ook meestal wel een horizontale lijn te ontdekken.

Maar in dit geval ligt dat anders. Het is geen landschap. De onderkant van het raam is horizontaal. En toch heb ik de indruk dat er iets scheef loopt. En dat heeft niet met de lijst of met de kijkrichting te maken. Helmantel heeft er bewust voor gekozen om de donkere bank onderin scheef te schilderen. En toch, of misschien moet ik wel zeggen, juist daardoor, is het een boeiende compositie om naar te kijken.

Schelptrap

Helemaal high-key is het niet, maar door de vele witte tinten is het wel een benadering van dat effect. De prachtig witte trap van het Drents Museum is Assen. Ook hier heb ik wel twee foeilijke corona-pijlen moeten weg-fotoshoppen. Je kunt er uren zoet mee zijn.

Stijl

Het museum in Assen is één van de beste musea in Nederland. Telkens weer weet men te verrassen met een interessante expositie. Maar naast de artistieke functie is het museum zelf ook een fotogeniek object, althans bepaalde delen ervan. Ik kan me zeker een uur vermaken met deze trap, om er een mooi plaatje van de maken.

Op 28 augustus 2013 heb ik deze ook al eens gefotografeerd. Maar deze foto vind ik zelf nog mooier. Ik moet er eerlijkheidshalve wel bij vermelden dat ik twee foeilijke corona-pijlen heb weg-gefotoshopt.

Stilleven

Naast kerkinterieurs staat Henk Helmantel bekend om zijn stillevens. "Goed schilderen begint met kijken." Dat leerde Henk Helmantel op de kunstacademie. Ook: "Door de oogharen kijken." Dat dwingt je om te focussen, in te zoomen en om keuzes te maken. Voorwerpen of bepaalde details weg te laten, zodat de compositie volstrekt logisch aanvoelt. Zijn de keuzes juist, dan is het eindresultaat een schijnbaar moeiteloos gemaakt schilderij waarbij je echt even stilstaat.

Kerkinterieur

Henk Helmantel staat natuurlijk bekend om zijn kerkinterieurs. Met fotografische precisie heeft hij talloze kerken geschilderd. In Assen is momenteel een prachtige overzichtstentoonstelling te zien van zijn werk. Indrukwekkend!

Dit hier is de Pieterskerk in Utrecht. "In de kerk maakte hij in 1980 een potloodschets. Thuis werkt hij dat uit, meestal in datzelfde jaar. In dit geval echter deed hij dat pas na 34 jaar. Met uiterste precisie alsof het een bouwtekening is. De talloze lijnen, van het plafond, boogjes boven de zandstenen zuilen en de graven in de vloer trekken je blik naar één punt, naar het licht."

High key-trap

Assen, augustus 2016. 

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/40 sec; ISO 800

Het valt nog niet mee om in een slecht verlichte ruimte een witte trap tegen een witte achtergrond te fotograferen. "High key" heet dat in vaktermen. Ik weet niet of deze daar helemaal aan voldoet. Zo niet, dan heb ik er toch weer een trappetje bij.

Maya tijd

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/13 sec; ISO 800

De Maya's zijn het meest bekend geworden vanwege hun astronomische kennis:

"Het zijn meesters in het bestuderen van het heelal en zijn gefascineerd door de loop van de sterren en de planeten. Ze geloven dat de goden de bewegingen van de hemellichamen controleren om zo met de mensen op aarde te communiceren. Naderend onheil - zoals periodes van droogte of hongersnood - lezen ze af aan de stand van de sterren. Ook kan zo worden  bepaald wat bijvoorbeeld een goed moment is om te beginnen met zaaien of oorlog voeren. De goden in de hemel bepalen het leven van de mensen op aarde.

Puur en alleen om de wil van de goden af te kunnen lezen, houden ze zeer nauwkeurige kalenders bij. De twee belangrijkste kalenders zijn de Haab, een lineaire lange telling met een jaar van 360 dagen, en de Tzolk'in, een rituele cyclische kalender die 260 dagen telt. De Maya's geven iedere dag een naam, bestaand uit een getal en een dagteken. De 20 verschillende dagtekens zijn ieder verbonden met een getal van 1 tot en met 13; dus 260 verschillende dagnamen, ieder met een eigen betekenis. Bij ieder dagteken van de Tzolk'in hoort een bovennatuurlijk wezen, bijvoorbeeld 'blauwe aap' of 'witte spiegel'. Die bepaalt het levenslot en karakter van de persoon, die op die dag geboren is. De kracht van dit wezen wordt versterkt of verzwakt door het bijbehorende getal, een beetje zoals bij onze horoscopen."

Maya masker

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 27 mm; f/4.5; 1/15 sec; ISO 800; -1

"Dit miniatuur- masker van jade diende waarschijnlijk ter versiering van een riem of hoofdtooi. Als een overleden vorst werd bijgezet in een piramide, legden de Maya's vaak een groot jademasker op het gezicht van de overleden koning. Daarnaast kreeg hij nog allerlei andere waardevolle grafgiften mee, zodat hij na zijn wedergeboorte in de bovenwereld ook daar een waardig bestaan kon leiden."

Guatemala (250-900 n. Chr.)

Maya krijger

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/40 sec; ISO 800; -0.3

"Kruipend beweegt de krijger zich voort, klaar om aan te vallen. Hij draagt een masker dat een jaguar voorstelt. Zijn gezicht heeft de typische katachtige snuit en uit zijn mond komen grote hoektanden. Zijn lendendoek is geel-zwart en imiteert zo het vel van een jaguar. Waarschijnlijk was dit beeld ooit onderdeel van een groot monumentaal gebouw. Er zijn maar weinig van dit soort sculpturen van de Maya's bekend. Dit is het enige waarvan de originele kleuren nog bewaard zijn gebleven.

De sculptuur is in 1990 gevonden tijdens het graven van een waterput op een veeboerderij in Guatemala. Nadat het uit de grond was gehaald, is het in tweeën gezaagd en op de illegale kunstmarkt verkocht. Gelukkig zijn de stukken nu weer samen en is het beeld gerestaureerd."

Maya kunst

Assen, augustus 2016. 

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 17 mm; f/3.2; 1/13 sec; ISO 640

Uit deze kleine kunstvoorwerpen blijkt dat de cultuur van de Maya's op een hoog peil heeft gestaan. En plotseling is dat verdwenen. Niemand weet tot nu toe wat de precieze oorzaak daarvan was.

Maya mensen

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 27 mm; f/4.5; 1/8 sec; ISO 800; -0.3

"Teleurgesteld in de dieren proberen de goden om mensen van modder te maken. De modderwezens zijn stijf en vallen uit elkaar wanneer ze bewegen. Na de eerste mislukking proberen de goden het nog een keer. Dit keer met hout. Deze houtmensen lijken al beter: ze bewegen soepel en kunnen met elkaar praten. Toch is er nog iets mis. Ze hebben geen hersenen. Ze spreken zonder te denken. Hun woorden hebben geen betekenis en ze kennen geen verschil tussen goed en kwaad. 

Om deze mislukking te vernietigen sturen zij een verwoestende vloed over de aarde. Een paar houtmensen ontsnappen en vluchten hoog in de bomen. Dit zijn de voorouders van de apen. Radeloos besluiten de goden om Xmucane, de goddelijke vroedvrouw, om hulp  te vragen. De vroedvrouw heeft van de dieren gehoord over een bijzonder gewas. Als de goden het gouden maïs volop zien bloeien beseffen zij dat de perfecte mens van maïs gemaakt moet worden. 
Xmucane gaat meteen aan de slag. Ze maalt de gele maïskorrels en wast haar handen met water. Opeens verandert het maïsmeel in vlees en het water in bloed. Vier mannen en vier vrouwen worden uit het maïsdeeg gekneed: de eerste voorouders van de Maya's."

Maya schrift

Assen, augustus 2016. 

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/25 sec; ISO 800

"De Maya's hadden een complex hiërogliefenschrift dat nog steeds niet helemaal is ontcijferd. De grote steen die ik op de foto gisteren liet zien ziet er inderdaad uit als gebakken speculaas, maar bevat in werkelijkheid 160 hiërogliefen. De steen is afkomstig uit Cancuén, een oude Mayastad uit Guatemala. 

Deze tekst gaat over een koning, Taj Chan Ahk, die in 799 na Chr. over Cancuén heerst. De hiërogliefen vertellen over rituelen die deze koning uitvoert en over belangrijke gebouwen die hij laat oprichten. Het tweede gedeelte van de tekst gaat over een mythische pelgrimstocht naar verre oorden, waaronder het eiland van de drie schildpadden.

De tekst begint vreemd genoeg midden in een zin. Waarschijnlijk moet er nog een andere steen zijn die het begin van het verhaal vertelt."

Maya dieren

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 34 mm; f/5; 1/25 sec; ISO 800

"De goden zijn trots op de aarde, maar er is niemand die hen vereert. Daarom willen de goden dankbare wezens creëren die hen kunnen aanbidden. Eerst maken ze de dieren, de bewakers van de bossen en de bergen. De poema, het hert, de serpent, de ratelslang en de vogels krijgen en plek en een opdracht. "Jij, hert, slaapt langs rivieren en in valleien. Daar graas je in de weiden en met jouw vier poten kun je staan en lopen." Tegen de vogels zeggen ze: "Jullie, prachtige vogels gaan hoog in de bomen wonen. Bouw jullie nesten en vermenigvuldig jezelf."

Voldaan en trots wachten de goden op aanbidding door de dieren. "Spreek onze namen, aanbid ons. Wij zijn jullie vader en moeder, wij hebben jullie immers geschapen!" Maar de dieren piepen en grommen alleen. Zij kunnen niet praten. "Jullie zijn mislukt" zeggen ze tegen de dieren. "Jullie zijn niet in staat onze namen te noemen en ons te vereren."
De dieren mogen wel blijven, maar voortaan is hun lot om als vlees te worden gegeten."

Maya schepping

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 19 mm; f/5; 1/60 sec; ISO 800

Het Drents museum heeft weer eens een interessante tentoonstelling. Daar zijn ze wel goed in de laatste jaren. Deze keer is het een tentoonstelling over de Maya's.

Het begint met een kijkje in de gedachtewereld van de Maya's, hun geloofswereld. Het scheppingsverhaal zoals dat is overgeleverd in het boek Popol Vuh uit het begin van de 16e eeuw:

"In het begin was er niets anders dan stilte en leegte. Er zijn nog geen mensen en dieren, zelfs geen licht of geluid. De goden waren verscholen in een diepe oceaan. Op een dag komen zijn samen om de grote leegte te vullen. "Aarde!" roepen de goden en meteen wordt het aardoppervlak zichtbaar. "Bergen en valleien, rivieren en meren!" De scheppers boven hoeven de woorden maar te noemen en het verschijnt. Tevreden bedekken zij het nieuwe landschap met bomen en struiken."

(wordt vervolgd)

Een wilde stroom

In het museum in Assen staat bij de tentoonstelling over de Dode Zee Rollen een opmerkelijke tekst op één van de muren: 

"De tijd is een soort rivier van gebeurtenissen, een wilde stroom.
Want zodra iets gezien wordt, is het alweer meegesleurd en drijft er iets anders voorbij, dat ook weer meegevoerd zal worden."

Het is een tekst van Marcus Aurelius, Romeins keizer van 161 - 180 nC. Hij was een opmerkelijk man. Hij staat bekend als de laatste van de "Vijf goede keizers" en werd gezien als een toonbeeld van een rechtvaardig en menselijk heerser. Ook hij voerde verschillende oorlogen in het Midden- Oosten, maar werd desondanks gezien als een wijs man. Tijdens een veldtocht schreef hij "Ta eis heauton", ofwel "Meditaties", een filosofisch werk waarin hij beschrijft hoe men te midden van een conflict zijn gemoedsrust moet vinden en kan behouden door het volgen van de natuur als bron van begeleiding en inspiratie. Bron: "Wikipedia".
Met de huidige oorlogsdreiging in Syrië wens ik Barack Obama en alle andere wereldleiders veel wijsheid toe, met Marcus Aurelius als inspiratiebron.

Abrahamitische religies

In Assen heeft men de tentoonstelling over de Dode Zee Rollen gelijk aangegrepen om iets te laten zien van de cultuur-historische context uit die tijd.

Zo heeft men drie middeleeuwse voorbeelden van heilige teksten van de drie Abrahamitische religies bijeengebracht: een folio uit de 8ste eeuwse Koran, een folio uit een 11e eeuwse Joodse Bijbel en een 15e eeuwse Keulse Christelijke Bijbel.
Deze religies gaan alle drie terug op de figuur van Abraham, die zowel door islamieten, joden als christenen als aarts- of stamvader wordt beschouwd. Wonderlijk, beschamend eigenlijk, dat we elkaar als nazaten van die ene stamvader zo naar het leven staan. Terwijl we, als je je er in verdiept, feitelijk allemaal in één God geloven: de God van Abraham.

Grafschennis

Ik moet even een kleine correctie aanbrengen op mijn bericht van gisteren dat je in het museum in Assen naar hartelust mag fotograferen. Dat is wel zo, maar, ... met uitzondering van de ruimte waar de snippers van de Dode Zee Rollen liggen.

Dat begrijp ik ook wel. Die manuscripten hebben 2000 jaar in een kruik in een donkere grot gelegen. En dan komen wij ineens met onze moderne apparatuur ... Nee, dat zou bijna grafschennis zijn.
Overigens, voor alle duidelijkheid, deze foto is van een vitrine in de "openbare" ruimte. Dat u niet denkt dat ik toch stiekem ...

Qumran

In dit soort kruiken moeten ze gezeten hebben: de Dode Zee Rollen die tussen 1947 en 1956 zijn gevonden in Qumran in Israël.

Het verhaal is natuurlijk bekend. Toen een schaapherder op zoek was naar zijn schapen en een steentje gooide hoorde hij het gerinkel van brekend aardewerk. Daar bleken eeuwenoude bijbelmanuscripten in te zitten.
Het museum in Assen heeft het voor elkaar gekregen om een aantal van deze manuscripten te tonen.  Het zijn weliswaar snippers en je kunt ze alleen zien in en donkere ruimte in het museum, maar toch. Het is een prestatie van formaat om deze naar Nederland te halen.
Daarnaast zijn er in het museum allerlei objecten te zien uit Judea, Massada, En Gedi, Jeruzalem, etc. waarmee het geheel in de historische context komt te staan van de toenmalige Joodse en Grieks-Romeinse tijd. Zeer de moeite waard!
Een bijzonderheid voor fotografen: je mag in het museum naar hartelust fotograferen.

Lichttrap

Nog één trappetje dan, voor ik naar de inhoud ga van de tentoonstelling over de Dode Zee Rollen in het Museum in Assen.

Dat laatste is natuurlijk interessant, maar dit nieuwe bouwkundige deel van het museum vind ik ook kunst.