Lake District 2016

Lake District 2016
Posts tonen met het label Augustinus. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Augustinus. Alle posts tonen

dinsdag 9 augustus 2022

Grafkamer


Van de schatkamer naar de grafkamer onder de Sint Servaas, waar zich het graf bevindt van de naamgever van deze basiliek: Sint Servaas, overleden 384. Dat is dus best lang geleden. Het is de tijd die elders in Europa bekend staat als de tijd van de Kerkvaders, zoals Ambrosius, overleden 397, Gregorius, overleden 387, Hieronimus, overleden 420 en Augustinus, overleden 430.

Dit maakt duidelijk dat in Maastricht al heel vroeg een bloeiende christelijke kerk bestond en dat Sint Servaas waarschijnlijk een belangrijke rol heeft gespeeld voor de kerk in deze contreien.

zondag 27 maart 2016

Civitas Dei

Aken, oktober 2015. Nikon D800; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 26 mm; f/4.5; 1/6 sec; ISO 3200; +1
Pasen is het feest van de opstanding. Over de heerlijkheid Gods. Civitas Dei.
Dit mozaiekbeeld verwijst ongetwijfeld naar onze kerkvader Augustinus die tussen 413 en 426 zijn beroemde werk schreef: De Civitate Dei, Over de stad Gods. Een boek dat handelt over de Stad Gods in verhouding tot de stad van de wereld, Rome; over het ontstaan en de toekomst ervan.
Ik wens u Fijne Paasdagen!

vrijdag 8 februari 2013

Schepping



Hetzelfde waddenmeertje als gisteren. Een dag later en vanuit een ander perspectief. Dat geeft ineens een heel ander beeld. Zo is het volgens mij ook vaak met theologen en filosofen.

Ik heb me voorgenomen Spinoza en Augustinus eens naast elkaar te leggen. Gisteren was het Spinoza. Vandaag is Augustinus aan de beurt.

"Gij hebt ons gemaakt tot U", is één van de bekende uitspraken van Augustinus (354-430).
Het is een uitspraak ook die kenmerkend is voor zijn metafysica, zijn visie op God en de werkelijkheid. Voor Augustinus staat vast dat de werkelijkheid Gods schepping is. Hóe dat gebeurde, is iets waar hij mee worstelde.

Augustinus was zijn leven lang een zoeker. Geboren in een gemengd huwelijk, moeder christin, vader romein, vond hij aanvankelijk de werken van Cicero over goed en kwaad, aantrekkelijker dan de Bijbel. Voor hij uiteindelijk bekeerd werd tot het christendom en gedoopt werd, was hij leraar retorica en aanhanger van het manicheïsme. Hij dacht na en was eigenlijk net als Spinoza dus rationalist, maar dan avant lalettre. Maar daarmee houdt de vergelijking ook op.

Op 43 jarige leeftijd schreef Augustinus zijn "Belijdenissen". Hij was de eerste in de geschiedenis die zo'n volledig autobiografisch werk scheef. Hij begint zijn Belijdenissen met (Ambo 1997, vertaald en ingeleid door Gerard Wijdeveld):
I,I.1 "Groot zijn gij, Heer, en ten zeerste lovenswaardig! Groot is uw macht en uw wijsheid heeft geen getal! En loven wil u een mens, een deel van uw schepping, .... Gij zet hem aan om er vreugde in te vinden u te loven, want gij hebt ons gemaakt naar u, en ongerust is ons hart totdat het rust vindt in u."

In zijn Belijdenissen "spreekt" hij openhartig met God over zijn tekortkomingen en zijn twijfels.
I,III.3 "Bevatten zij u dan, de hemel en de aarde, aangezien gij ze vervult? Of vervult gij ze en blijft er dan nog over, omdat ze u niet bevatten?
In boek XI gaat hij in op de schepping. Hij begint weer met een lofprijzing:
XI,I.1 "U behoort de eeuwigheid, Heer, en de dingen die ik u zeg, zijn dus zeker niet onbekend, en evenmin ziet gij tijdsgewijs wat in de tijd gebeurt. Waarom doe ik u dan omstandige verhalen over zulke dingen? ... uit liefde tot u doe ik het."
Maar dan komen er vragen:
XI,III.5 "Laat mij horen en begrijpen hoe gij in het begin de hemel en de aarde gemaakt hebt. Mozes heeft dat neergeschreven, hij heeft het neergeschreven en is heengegaan, hij is van hier overgegaan, van u naar u overgegaan, en hij staat hier nu niet meer voor me. Stond hij namelijk hier voor me, dan zou ik hem vasthouden en hem vragen en hem in uw naam bezweren mij die woorden uit te leggen en dan zou ik de oren van mijn lichaam openzetten voor de klanken die uit zijn mond naar buiten zouden komen."
XI, V.7 "Maar hoe hebt gij ze dan gemaakt, de hemel en de aarde, en wat voor instrument hebt  dat geweldige werk?"
Dan volgt een stuk waarin hij zegt dat hij zich niet kan voorstellen dat God ergens in de hemel een soort werkplaatsje heeft. En dan volgt zijn conclusie:
"Gij hebt dus gesproken en de hemel en de aarde zijn geworden, en gij hebt ze gemaakt door uw woord."
XI,XII.4 "En dan nu mijn antwoord aan de man die zei: "Waar was God mee bezig, alvorens Hij de hemel en de aarde maakte? ... Ik zou antwoorden: Wat ik niet weet dat weet ik niet. ... Alvorens God de hemel en de aarde maakte, was Hij niet bezig met iets te maken. Indien Hij immers iets aan het maken was, wat maakte Hij dan anders dan iets geschapens, een schepsel? Ik zou wel willen dat ik alles wat ik tot mijn nut wens te weten zo zeker wist als ik weet dat er geen schepsel werd gemaakt alvorens er één schepsel werd gemaakt!

Zo staat het voor Augustinus vast: God schiep de aarde en de hemel. De schepping heeft daarmee zijn eigen "zijnskarakter". Ze bestaat als een niet-goddelijke werkelijkheid en dat is dus anders dan Spinoza beweerde, nl. dat God en zijn schepping één zijn.
God staat bij Augustinus ook "buiten de tijd", want God schiep de tijd. (XI,XIV.17 ev.!)

Overigens, zo legt dr. G. van den Brink uit in "Oriëntatie in de filosofie" (Boekencentrum 2007): "Dat betekent niet dat er geen overeenkomsten zijn tussen Schepper en schepping. De kosmos is geschapen naar de gelijkenis, naar analogie van God, en daarom kan Augustinus ook overal in de schepping de sporen van God aantreffen."
Maar, en dan komt het: Volgens Augustinus is de schepping een teken en verwijst deze de mens dus door naar de Schepper. "Augustinus roept de mens op niet bij de zichtbare werkelijkheid te blijven steken. Dat betekent, zegt Augustinus, dat de mens de schepping weliswaar mag gebruiken, als middel, maar men mag haar niet genieten als doel in zichzelf.  Dat laatste mag men alleen God, die immers het doel is waarop heel ons bestaan gericht dient te zijn.  Het kwaad ontstaat daar waar deze zaken verward worden."

Hier haak ik af voor wat betreft de opvatting van Augustinus. Niet mogen genieten van de schepping!
Je kunt volgens Augustinus dus niet het goddelijke in de schepping of in de mens opzoeken, om van daar uit "op te klimmen" tot God. Maar als ik schepping zie, en ik loop rond in de natuur op Terschelling bijvoorbeeld, dan zie ik in die schepping het goddelijke en dan verwonder ik mij over Zijn grootheid.
Gelukkig is er vele eeuwen later een nieuwe stroming in de theologie ontstaan, de "natuurlijke theologie", waarin je God leert kennen via de natuur en de rede. En daarmee ben ik, verrassend eigenlijk, weer terug bij Spinoza en bij de Verlichting.
Misschien is het dus, net als in de fotografie, gewoon een kwestie van tijd en perspectief.

zondag 6 januari 2013

Augustinus


In juli 2011 verscheen er een artikel van Monic Slingerland in "Trouw" met als titel: "Augustinus, nuttig voor het zakenleven."

Zij maakt daarin melding van bijeenkomsten die worden georganiseerd met directeuren van banken en verzekeringsmaatschappijen, waarin Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis in Tilburg, het gedachtengoed van kerkvader Augustinus (354 - 430) naar voren brengt.
Paul van Geest hield ook vorig jaar in de maand van de spiritualiteit lezingen over Augustinus. Ik kon daar niet bij zijn, maar heb inmiddels veel over Augustinus gelezen, o.a. delen van zijn beroemde "Belijdenissen".
Afgezien van zijn dogmatische geloofsopvattingen, waar ook veel kritiek op te geven is, geeft Augustinus veel handreikingen voor een goed en geordend leven, zoals:
  • Zelfinzicht is een belangrijke eigenschap. Niet jijzelf bent degene waar alles om draait. Je bent onderdeel van een groter plan. Laat ook de ander tot zijn recht komen.
  • Laten je daden en woorden met elkaar in overeenstemming zijn. Je kunt niet geloven zonder eerlijk te leven.
  • Kernwoorden zijn: (zelf-)beheersing, (on-)matigheid, integriteit, dienstbaarheid, gemeenschap en vriendschap.
Paul van Geest vatte de leefregels van Augustinus samen in het begrip "Waarachtigheid" en schreef daar een boek over met als belangrijkste levensthema: zorg dat je in balans bent.

In oktober 2008 was ik met een groep geloofsgenoten uit Putten een weekend in de "Abdij van Tongerlo", waar deze broeders leven volgens de regel van Augustinus. Een inspirerende ervaring. Ik moest er weer even aan denken in deze maand van de spiritualiteit.

zondag 29 augustus 2010

Kerkvaders


Ik moet eerlijk bekennen dat de kwaliteit van deze foto te wensen over laat. Maar het gaat mij eigenlijk meer om het verhaal.

Gisteren was de heiligendag van "Augustinus van Hippo".
Hij leefde van 354 tot 430 en was één van de grootste theologen en denkers uit de geschiedenis van de christelijke kerk. Hij is één van de kerkvaders.

Voor de CBB, de blindenbibliotheek in Ermelo, ben ik momenteel bezig met het inlezen van een boek over deze kerkvaders. Een tamelijk ingewikkelde wetenschappelijke verhandeling van Paul van Geest, Eginhard Meijering en Liuwe Westra, getiteld: "De status van de kerkvaders". Het is een pleidooi om deze stoffige kerkvaders weer een wat meer prominente plaats te geven in de theologiestudie.
(Ik vraag me overigens af wie er ooit mijn ingelezen boek gaat afluisteren, maar dat is een heel ander verhaal).

Tijdens ons bezoek aan de "Plechelmusbasiliek" in Oldenzaal kwam ik bij toeval deze protserige preekstoel tegen met bovenop de beelden van onze geliefde kerkvaders Ambrosius, Augustinus, Hiëronymus en Gregorius.
Voor menig predikheer moet dat toch een geweldige steun in de rug zijn geweest als hij daar stond te preken. Alles wat hij vertelde was gebaseerd op Augustinus e.a. die van boven toekeken als hij "de eenige weg en waarheid" stond te verkondigen.
Dat moest toch wel indruk maken!