Michaël

Deze Michaël op de gelijknamige brug in Gent staat symbool voor het bestrijden van het kwaad.

Juist in deze dagen krijgt hij ineens ook een heel aardse werkelijkheid waarin je zelfs een menselijk gezicht kunt herkennen.

Overloon 14 oktober 1944

Op 14 oktober 1944 is Overloon tot aan de grond gelijk gemaakt. De opmars van de geallieerden verliep voorspoedig tot aan Overloon. Daar hadden de Duitsers zich ingegraven oom de geallieerden een halt toe te roepen. De geallieerden zette de aanval in en op 12 oktober brak in Overloon de hel los. Anderhalf uur lang bestookten ze de Duitse stellingen met zwarte artillerie en luchtaanvallen. Ruim 100.000 granaten vlogen de Duitsers om de oren. Toen het dorp volledig verwoest was begon de opmars van de geallieerden. Huis voor huis veroverden ze het, ten koste van enorme verliezen.

Overloon bleef uiteindelijk achter als een volledig verwoest dorp. De bovenste foto op de gedenkplaat op het 14 oktoberplein herinnert hieraan. Vanaf dezelfde plek toont de onderste foto het dorp 77 jaar later.

Bijzondere trap

Amsterdam, december 2017. 

Sony Cybershot DSC-RX100 III; Zeiss Vario-Sonnar 8.8-27.7 mm f/1.8-2.8; 9 mm; f/1.8; 1/40 sec; ISO 800

Ik kan wel zeggen dat dit een bijzondere trap is, maar dan weet u daarmee waarschijnlijk nog niks. 

Het is de trap van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. De Hollandsche Schouwburg was in de oorlog de verzamelplaats van de Amsterdamse joden voordat zij via kamp Westerbork werden afgevoerd naar de vernietigingskampen in Duitsland. 

Het gebouw is sinds 1958 een oorlogsmonument. 

Een bijzondere plek dus waar ik afgelopen vrijdag op bezoek was met de studiegroep Jodendom..

Oldenaller Burg

Putten, mei 2017. Apple IPhone 7; 4 mm; f/1.8; 1/35 sec; ISO 50

Tijdens de tocht van het ophalen van het Bevrijdingsvuur hebben we op diverse plaatsen een kaarsje gebrand. O.a. op de Grebbeberg, maar ook in Putten bij de Oldenaller brug, waar in de oorlog de aanslag heeft plaatsgevonden die heeft geleid tot het wegvoeren van de gehele mannelijke bevolking van Putten. Indrukwekkend.

Klinkerwerk

Neuengamme, april 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/2; 1/60 sec; ISO 1600

De hal van de voormalige steenfabriek "Klinkerkwerk" in KZ Neuengamme.

KZ Gedänk- und Begegnungsstätte Ladelund

Ladelund, mei 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/2; 1/80 sec; ISO 400

KZ Gedänk- und Begegnungsstätte Ladelund. Men heeft op diverse plaatsten in Duitsland de gebeurtenissen rond de Tweede Wereldoorlog tegenwoordig goed gedocumenteerd. Ook in Ladelund is precies te lezen wat er zich rond Putten heeft afgespeeld.

Weerzinwekkend

Neuengamme, april 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/5.6; 1/950 sec; ISO 400

Het is gewoon weerzinwekkend als je je realiseert hoe het daar aan toe gegaan moet zijn in die treinen. Veewagens waren het. Als symbool van de waanzin heeft men één wagon op het terrein tentoongesteld.

De aanslag

Neuengamme, april 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/3.2; 1/70 sec; ISO 400

Indrukwekkend om met een groep Puttenaren, waarvan een deel nabestaanden zijn van de in 1944 weggevoerde en omgekomen mannen, het concentratiekamp Neuengamme te bezoeken. In de bezoekersruimte is een tentoonstelling ingericht waar het verhaal van de aanslag op 1-2 oktober uitvoerig staat vermeld.

Voor wie eens wil nalezen wat er precies is gebeurd is ook een bezoek aan de website van de "Stichting Oktober 44" beslist de moeite waard.

Die Würde des Menschen ist Unantastbar

Ladelund, mei 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/7.1; 1/850 sec; ISO 400

"De Würde des Menschen ist Unantastbar" staat er op de gedenksteen bij dit monument in Ladelund, ter nagedachtenis van de in dit concentratiekamp omgekomen Puttense mannen.

Van het kamp is niets meer te zien. Wel zijn er nog overblijfselen van de tankgrachten die de uitgeputte mannen moesten graven om een verdedigingslinie op de bouwen voor de Duitsers. Een bizar plan. We weten hoe het afgelopen is. De mannen hebben het niet overleefd en de mensheid heeft er niets van geleerd.

Een dag om even bij stil te staan. Uiteindelijk echter, zo zegt de gedenksteen is "de waardigheid van de mens onschendbaar". Laat dat ons hoop geven.

Opdat wij niet vergeten

Neuengamme, april 2015. Fujifilm FinePix X100S; Fujinon 23 mm f/2.0; f/2; 1/60 sec; ISO 640; +1

Op 1 oktober vindt in Putten de jaarlijkse herdenking plaats van de 659 mannen die tijdens de razzia van Putten werden weggevoerd en waarvan er slechts 48 zijn teruggekeerd. Ze zijn omgekomen in concentratiekampen in o.a. Neuengamme en Ladelund. 

Vorig jaar zijn we met een groep hardlopers ca. 700 km in estafette naar Ladelund gelopen, waarbij we onderweg de kampen hebben bezocht. Een indrukwekkende ervaring. Vandaag staan we er weer even bij stil, zoals we dat vorig jaar ook deden bij de maquette van het kamp in Neuengamme.

Opdat wij niet vergeten.

Oorlog en Terpentijn

Ieper (B.), juli 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 21 mm; f/8; 1/1250 sec; ISO 400

Tijdens ons verblijf in Ieper heb ik het boek "Oorlog en Terpentijn" gelezen van Stefan Hertmans.
Vlak voor zijn dood in de jaren tachtig van de vorige eeuw gaf de grootvader van Stefan Hertmans zijn kleinzoon een paar volgeschreven oude cahiers. Door de verhalen uit zijn jeugd vermoedde Hertmans dan de inhoud wel eens onthutsend zou kunnen zijn. Jarenlang durfde hij de schriften niet te openen. Tot hij het wèl deed, en onvermoedde geheimen vond. Het leven van zijn grootvader bleek getekend door armoedige kinderjaren in het Gent van 1900, door gruwelijke ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog en door een jonggestorven grote liefde.

Hertmans citeert uit de dagboeken, kijkt naar de schilderijen die zijn grootvader maakte in de stilte van zijn verdriet, om uiteindelijk de ware toedracht rond WO-I te ontsluieren.
Een aangrijpend boek dat in 2014 o.a. de AKO literatuurprijs won. Aanbevolen!

De oorlog onder één dak

In het museum "Markt 12" in Aalten werd gisteren het boek gepresenteerd: "De oorlog onder één dak".

Het is een indrukwekkende verhalenbundel van onderduikers die in de jaren '40-'45 in Aalten ondergedoken hebben gezeten. Het pand Markt 12 speelde in die tijd een bijzondere rol en is sinds een aantal jaren ingericht als museum.

Voor de onderduikers van toen is die geschiedenis nog steeds als het kijken in een spiegel. Zoals voor deze man: Johannes Smit, die zijn eigen verhaal terugzag, zoals hij dat in het museum op een videobandje in het Nederlands vertelt en in het Duits wordt ondertiteld. Hier is het bandje (toevallig!) bij de zin: "Das war keine schöne Zeit."

Bij de presentatie hield Maarten van Rossem een pleidooi voor het opstellen van "egodocumenten". Laat iedereen zijn eigen dagboek bijhouden, zoals Anne Frank dat deed, opdat historici, maar vooral ook je eigen kinderen en kleinkinderen, later kunnen teruglezen wat iemand echt heeft beleefd. Nou ja, echt, het blijft altijd een persoonlijk en dus een gekleurd verhaal, maar ook dat is interessant.

Ik denk dan: mag het ook met foto's?