Maya tijd

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/13 sec; ISO 800

De Maya's zijn het meest bekend geworden vanwege hun astronomische kennis:

"Het zijn meesters in het bestuderen van het heelal en zijn gefascineerd door de loop van de sterren en de planeten. Ze geloven dat de goden de bewegingen van de hemellichamen controleren om zo met de mensen op aarde te communiceren. Naderend onheil - zoals periodes van droogte of hongersnood - lezen ze af aan de stand van de sterren. Ook kan zo worden  bepaald wat bijvoorbeeld een goed moment is om te beginnen met zaaien of oorlog voeren. De goden in de hemel bepalen het leven van de mensen op aarde.

Puur en alleen om de wil van de goden af te kunnen lezen, houden ze zeer nauwkeurige kalenders bij. De twee belangrijkste kalenders zijn de Haab, een lineaire lange telling met een jaar van 360 dagen, en de Tzolk'in, een rituele cyclische kalender die 260 dagen telt. De Maya's geven iedere dag een naam, bestaand uit een getal en een dagteken. De 20 verschillende dagtekens zijn ieder verbonden met een getal van 1 tot en met 13; dus 260 verschillende dagnamen, ieder met een eigen betekenis. Bij ieder dagteken van de Tzolk'in hoort een bovennatuurlijk wezen, bijvoorbeeld 'blauwe aap' of 'witte spiegel'. Die bepaalt het levenslot en karakter van de persoon, die op die dag geboren is. De kracht van dit wezen wordt versterkt of verzwakt door het bijbehorende getal, een beetje zoals bij onze horoscopen."

Maya masker

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 27 mm; f/4.5; 1/15 sec; ISO 800; -1

"Dit miniatuur- masker van jade diende waarschijnlijk ter versiering van een riem of hoofdtooi. Als een overleden vorst werd bijgezet in een piramide, legden de Maya's vaak een groot jademasker op het gezicht van de overleden koning. Daarnaast kreeg hij nog allerlei andere waardevolle grafgiften mee, zodat hij na zijn wedergeboorte in de bovenwereld ook daar een waardig bestaan kon leiden."

Guatemala (250-900 n. Chr.)

Maya krijger

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/40 sec; ISO 800; -0.3

"Kruipend beweegt de krijger zich voort, klaar om aan te vallen. Hij draagt een masker dat een jaguar voorstelt. Zijn gezicht heeft de typische katachtige snuit en uit zijn mond komen grote hoektanden. Zijn lendendoek is geel-zwart en imiteert zo het vel van een jaguar. Waarschijnlijk was dit beeld ooit onderdeel van een groot monumentaal gebouw. Er zijn maar weinig van dit soort sculpturen van de Maya's bekend. Dit is het enige waarvan de originele kleuren nog bewaard zijn gebleven.

De sculptuur is in 1990 gevonden tijdens het graven van een waterput op een veeboerderij in Guatemala. Nadat het uit de grond was gehaald, is het in tweeën gezaagd en op de illegale kunstmarkt verkocht. Gelukkig zijn de stukken nu weer samen en is het beeld gerestaureerd."

Maya kunst

Assen, augustus 2016. 

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 17 mm; f/3.2; 1/13 sec; ISO 640

Uit deze kleine kunstvoorwerpen blijkt dat de cultuur van de Maya's op een hoog peil heeft gestaan. En plotseling is dat verdwenen. Niemand weet tot nu toe wat de precieze oorzaak daarvan was.

Maya mensen

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 27 mm; f/4.5; 1/8 sec; ISO 800; -0.3

"Teleurgesteld in de dieren proberen de goden om mensen van modder te maken. De modderwezens zijn stijf en vallen uit elkaar wanneer ze bewegen. Na de eerste mislukking proberen de goden het nog een keer. Dit keer met hout. Deze houtmensen lijken al beter: ze bewegen soepel en kunnen met elkaar praten. Toch is er nog iets mis. Ze hebben geen hersenen. Ze spreken zonder te denken. Hun woorden hebben geen betekenis en ze kennen geen verschil tussen goed en kwaad. 

Om deze mislukking te vernietigen sturen zij een verwoestende vloed over de aarde. Een paar houtmensen ontsnappen en vluchten hoog in de bomen. Dit zijn de voorouders van de apen. Radeloos besluiten de goden om Xmucane, de goddelijke vroedvrouw, om hulp  te vragen. De vroedvrouw heeft van de dieren gehoord over een bijzonder gewas. Als de goden het gouden maïs volop zien bloeien beseffen zij dat de perfecte mens van maïs gemaakt moet worden. 
Xmucane gaat meteen aan de slag. Ze maalt de gele maïskorrels en wast haar handen met water. Opeens verandert het maïsmeel in vlees en het water in bloed. Vier mannen en vier vrouwen worden uit het maïsdeeg gekneed: de eerste voorouders van de Maya's."

Maya schrift

Assen, augustus 2016. 

Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 15 mm; f/2.8; 1/25 sec; ISO 800

"De Maya's hadden een complex hiërogliefenschrift dat nog steeds niet helemaal is ontcijferd. De grote steen die ik op de foto gisteren liet zien ziet er inderdaad uit als gebakken speculaas, maar bevat in werkelijkheid 160 hiërogliefen. De steen is afkomstig uit Cancuén, een oude Mayastad uit Guatemala. 

Deze tekst gaat over een koning, Taj Chan Ahk, die in 799 na Chr. over Cancuén heerst. De hiërogliefen vertellen over rituelen die deze koning uitvoert en over belangrijke gebouwen die hij laat oprichten. Het tweede gedeelte van de tekst gaat over een mythische pelgrimstocht naar verre oorden, waaronder het eiland van de drie schildpadden.

De tekst begint vreemd genoeg midden in een zin. Waarschijnlijk moet er nog een andere steen zijn die het begin van het verhaal vertelt."

Maya dieren

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 34 mm; f/5; 1/25 sec; ISO 800

"De goden zijn trots op de aarde, maar er is niemand die hen vereert. Daarom willen de goden dankbare wezens creëren die hen kunnen aanbidden. Eerst maken ze de dieren, de bewakers van de bossen en de bergen. De poema, het hert, de serpent, de ratelslang en de vogels krijgen en plek en een opdracht. "Jij, hert, slaapt langs rivieren en in valleien. Daar graas je in de weiden en met jouw vier poten kun je staan en lopen." Tegen de vogels zeggen ze: "Jullie, prachtige vogels gaan hoog in de bomen wonen. Bouw jullie nesten en vermenigvuldig jezelf."

Voldaan en trots wachten de goden op aanbidding door de dieren. "Spreek onze namen, aanbid ons. Wij zijn jullie vader en moeder, wij hebben jullie immers geschapen!" Maar de dieren piepen en grommen alleen. Zij kunnen niet praten. "Jullie zijn mislukt" zeggen ze tegen de dieren. "Jullie zijn niet in staat onze namen te noemen en ons te vereren."
De dieren mogen wel blijven, maar voortaan is hun lot om als vlees te worden gegeten."

Maya schepping

Assen, augustus 2016. Canon PowerShot G1X; IS 15.1-60.4 mm f/2.8-5.8; 19 mm; f/5; 1/60 sec; ISO 800

Het Drents museum heeft weer eens een interessante tentoonstelling. Daar zijn ze wel goed in de laatste jaren. Deze keer is het een tentoonstelling over de Maya's.

Het begint met een kijkje in de gedachtewereld van de Maya's, hun geloofswereld. Het scheppingsverhaal zoals dat is overgeleverd in het boek Popol Vuh uit het begin van de 16e eeuw:

"In het begin was er niets anders dan stilte en leegte. Er zijn nog geen mensen en dieren, zelfs geen licht of geluid. De goden waren verscholen in een diepe oceaan. Op een dag komen zijn samen om de grote leegte te vullen. "Aarde!" roepen de goden en meteen wordt het aardoppervlak zichtbaar. "Bergen en valleien, rivieren en meren!" De scheppers boven hoeven de woorden maar te noemen en het verschijnt. Tevreden bedekken zij het nieuwe landschap met bomen en struiken."

(wordt vervolgd)