Harmonieus Gezin

Utrecht, december 2017. Sony Cybershot DSC-RX100 III; Zeiss Vario-Sonnar 8.8-27.7 mm f/1.8-2.8; 12 mm; f/4; 1/10 sec; ISO 800

Dat het dit jaar Lutherjaar is zal waarschijnlijk niemand zijn ontgaan. In 1517 spijkerde Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen de deur van de slotkapel in Wittenberg. Het wordt gezien als een symbolisch startsein van de Reformatie. In het Catharijneconvent in Utrecht is tot eind januari een expositie gewijd aan het leven en het werk van Luther.

Luther blijkt ook een zeer muzikaal man geweest te zijn. Hij dichtte zelf en schreef en componeerde liederen. Het meest bekend is natuurlijk "Een vaste burcht is onze God". Maar hij schreef veel meer. Thuis werd er ook in het gezin van Luther veel gezongen. Na het eten kwamen de liedboekjes op tafel. Iedereen zingt mee. Links de vrouw van Luther, Katharina van Bora en achter de tafel zijn grote vriend Philippus Melanchton. Luther begeleidt het gezelschap op de luit. Schilderij van Gustav Spangenberg, 1866.

Ik vraag me af of het feit dat in Protestantse kringen meer gezongen wordt dan in de Katholieke kerk ook daarmee te maken heeft.

Pracht en Praal

Erfurt, juli 2011. Nikon D700; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 35 mm; f/5; 1/1000 sec; ISO 400

Ik denk dat Maarten Luther o.a. te hoop liep tegen dit soort kathedralen. Toen hij zijn stellingen tegen de deur van de Slotkapel in Wittenberg spijkerde was dat bedoeld als aanklacht tegen de aflaathandel. Die aflaathandel verschafte de gelovigen een plekje in de hemel, of een versnelde reis door het vagevuur, afhankelijk van hoeveel je betaalde. Maar de aflaathandel was ook bedoeld om de kerk de nodige middelen te verschaffen om de kathedralen te onderhouden. Wat hem het meest stak was dat er een extra aflaat was ingesteld, een Jubileumaflaat, voor de bekostiging van de nieuwe Sint Pieter in Rome. Een schande in zijn ogen.

Dat was het begin van de Reformatie die vandaag herdenken.

Augustinerklooster

Erfurt, juli 2011. Nikon D700; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 24 mm; f/5; 1/320 sec; ISO 400

Maarten Luther begon zijn carrière in het Augustienerklooster in Erfurt. Hij studeerde aanvankelijk rechten.  Zeer tegen de zin van zijn vader trad hij echter in in het klooster nadat hij tijdens een hevig onweer, waarbij hij voor zijn leven vreesde, had beloofd: als ik hier levend uitkom wordt ik monnik. Aldus geschiedde.

Een vaste burcht

Eisenach, juni 2011. Nikon D700; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 24 mm; f/5; 1/1600 sec; ISO 400

Op veel plaatsen in Nederland, Duitsland en waarschijnlijk ook in de rest van Europa wordt dezer dagen 500 jaar Reformatie herdacht. In 1517 timmerde Luther zijn 95 stellingen op de deur in Wittenberg, waarna hij werd verbannen en uiteindelijk moest vluchten naar de Wartburg. Een burcht die boven de plaats Eisenach uittorent. Het inspireerde Luther o.a. tot zijn sindsdien beroemd geworden Lutherlied: Een vaste burcht is onze God.

Soli Deo Gloria

Wartburg, juli 2011. Nikon D700; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 40 mm; f/5; 1/50 sec; ISO 1600

Het is vandaag Hervormingsdag, de dag waarop we herdenken dat Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen het kerkelijk gezag van Rome aan de deur van het kerk in Wittenberg spijkerde. Soli Deo Gloria! Daarmee begon de periode van het protestantisme, volgend jaar 500 jaar geleden.

Vandaag begint daarom ook het Lutherjaar. Het is de bedoeling dat daar wereldwijd het komend jaar aandacht aan wordt besteed. Want zo legde Trouw gisteren in een speciale bijlage uit: "Maarten Luther veranderde de wereld. Zijn ideeën hebben tot op de dag van vandaag invloed. De Reformatie was, zouden wij nu zeggen, een totaalconcept."

Goede nacht

Yorkshire, juli 2016. Nikon D800; AF-S Nikkor 24-70 mm f/2.8 G ED IF; 66 mm; f/11; 1/1600 sec; ISO 400; -1

Bij dit soort avondluchten moet ik altijd denken aan Luthers avondgebed:

Heer, blijf bij ons, want het is avond en de nacht zal komen.

Blijf bij ons en bij Uw kerk aan de avond van de dag,

aan de avond van het leven,

aan de avond van de wereld.

Blijf met ons met Uw genade, goedheid troost en zegen.

Blijf bij ons ook met Uw woord, blijf bij ons in 't sacrament.

Blijf bij ons als over ons komt de nacht van beproeving en angst,

de nacht van twijfel aan aanvechting,

van de strenge bitt're dood.

Heer blijf bij ons, want het is avond en de nacht zal komen.

Blijf bij ons in leven en sterven, in tijd en eeuwigheid.

Woensdag van de Stille Week

In onze PKN-kerk in Putten is er in deze Stille Week iedere avond een Avondwake van een half uur. Een moment van stilte en gebed om elkaar en om God te zoeken in deze lijdenstijd, op weg naar Pasen. De bijeenkomsten worden afgesloten met het avondgebed van Luther:

Heer, blijf bij ons, want het is avond en de nacht zal komen.

Blijf bij ons en bij Uw Kerk aan de avond van de dag,

aan de avond van het leven,

aan de avond van de wereld.

Blijf bij ons met Uw genade, goedheid troost en zegen.

Blijf bij ons ook met Uw Woord, blijf bij ons in 't sacrament.

Blijf bij ons als over ons komt de nacht van beproeving en angst,

de nacht van twijfel en aanvechting,

van de strenge bitt´re dood.

Heer, blijf bij ons, want het is avond en de nacht zal komen.

Blijf bij ons in leven en sterven, in tijd en eeuwigheid.

Amen.

De foto is van een glas-in-lood-raam uit de OLV Abdij van Oosterhout. Een katholiek klooster, waar men natuurlijk niet zoveel op heeft met Luther. Maar in deze tijd van oecumene moet dat toch kunnen, dacht ik zo.

MCP: MetComPassie

Het is vandaag 31 oktober:  "Hervormingsdag".

Ik geloof dat nog maar weinig mensen weten waar dat vandaan komt. En toen zelfs mijn dementerende moeder van 84 gisteren opmerkte: "Jòh, wordt dat bij jullie nog herdacht?", kreeg ik het gevoel dat het maar beter is om het gelijk af te schaffen.

Laten we ons maar eens gaan bezig houden met de vraag wat het begrip "COMPASSIE" eigenlijk betekent. Het CDA studeert al jaren op een nieuwe koers en komt er niet uit. Alle mooie woorden van Maarten Luther ten spijt zijn we verstrikt geraakt in allerlei wet- en regelgeving en weten niet echt meer hoe we liefdevol en in (gast-)vrijheid met elkaar om moeten gaan in Nederland.
Ik denk dat het tijd wordt voor een nieuwe hervorming van ons land!

Tegenwoordig heeft half Nederland een titel achter zijn naam: MHA, MBA, etc. Ik moet eerlijk bekennen dat ik er zelf soms ook aan mee doe. Maar dat stelt natuurlijk allemaal niets voor.
Als iedereen die het serieus meent met onze liefdevolle samenleving zich nu eens zou gaan sieren met de titel MCP. In plaats van aan te geven hoe belangrijk je bent, geef je daarmee aan waar je voor staat: MCP: MetComPassie. Com = Samen. Passie = Liefde, hartstocht. Ofwel: MetComPassie = Samenleven in liefde.

Met hartelijke groet,
Adri Benschop MCP

Luther

Deze zomer heb ik een aantal keren iets over Maarten Luther laten zien, o.a. de zgn. Lutherstube in kasteel de Wartburg in Thüringen, waar hij de bijbel in het Duits vertaald zou hebben.
Ik kom er vandaag nog even op terug omdat op veel plaatsen in Nederland dit weekend de Reformatie wordt herdacht
Die is begonnen toen Luther in 1517 uit protest tegen de Rooms Katholieke kerk zijn 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkerde.
Vanavond wordt ter gelegenheid daarvan  in de Grote Kerk van Harderwijk een speciaal concert gegeven met o.a. het mannenkoor "Fontanus" uit Putten.

Kruisridders

In de Middeleeuwen was de bijbel niet beschikbaar voor het gewone volk. Als er al één was, dan was dat de Vulgaat, de Latijnse versie van de bijbel, maar die kon de leek niet lezen.

De pagina hiernaast stamt uit een zgn. Kruisridderbijbel uit ca. 1250. Het is een beeldverhaal dat in opdracht van de Franse koning Lodewijk IX is gemaakt. Het document bevat 283 afbeeldingen uit het Oude Testament, van het scheppingsverhaal tot aan de geschiedenis van David.
Op deze pagina het verhaal van de profeet Samuel en koning Saul (1 Samuel 11).

Het weerspiegelt, volgens de informatie die ik vond in het Lutherhaus in Eisenach, het beeld van de tijd van de Kruistochten. Men putte kennelijk moed uit de verhalen van David en Saul om ten strijde te trekken naar het Heilige Land.

De Latijnse randteksten zijn later toegevoegd. Het bijzondere van deze Codex is dat hij in 1604 als pauselijk geschenk werd aangeboden aan Sjah Abbas van Perzië, die hem in de rand van commentaar liet voorzien in het Perzisch.

In principio creavit Deus celu et terram.

In het Lutherhaus in Eisenach staat een exemplaar van de zgn. "Gutenbergbijbel" tentoongesteld.

Een kopie natuurlijk, want van de originele versie zijn er nog maar 48 over. De Gutenbergbijbel is tussen 1452 en 1454 gedrukt in Mainz en is het eerste boek ter wereld dat tot stand gekomen is via de door Johannes Gutenberg ontwikkelde boekdrukkunst. Hij drukte 190 exemplaren op papier en 30 speciale exemplaren op perkament. Ze zijn met de hand geïllustreerd met waterverf en bladgoud. Elk exemplaar is een unicum.

Dit is de eerste pagina van het Scheppingsverhaal uit Genesis 1, uit een in 1460 gedrukte Berlijnse kopie van de Gutenbergbijbel. Prachtig in eenvoud en sierlijkheid, met links de afbeeldingen van de dagen van de schepping.

Ik heb hem door het glas gefotografeerd. Enigszins onderbelicht en vervolgens heb ik via de computer het contrast en de scherpte wat vergroot.
Het resultaat viel me eerlijk gezegd niet tegen.

Lutherroos

Luther gebruikte ter ondertekening van zijn brieven sinds 1530 een zegel dat sinds die tijd wereldwijd een symbool is geworden voor de Lutherse christenen: de Lutherroos.

De inspiratie daarvoor had hij gevonden in één van de ramen van het Augustinerklooster in Erfurt waar hij van 1505 tot 1511 verbleef en waar hij in die tijd dus dagelijks naar keek.

Dit zogenaamde "Leeuwen- en papegaaienvenster" stamt uit 1300. Er staan dieren en bloemen, rozetten, op. De roos staat symbool voor de reinheid van Maria. De papegaaien roepen op om de stem van de apostelen na te volgen om zo op het rechte pad te blijven. De wijnstok en de leeuw verwijzen naar Christus.

Het is een zeldzaam mooi raam. Momenteel wordt het met de andere ramen van het klooster gerestaureerd, maar een kopie ervan is in de bibliotheek van het klooster te bewonderen.

Luther zelf schreef over het symbool van de roos in een brief op 8 juli 1530 aan zijn vriend Lazarus Spengler:

"Das erst sollt ein Kreuz sein, schwarz im Herzen, das seine natürliche Farbe hätte, damit ich mir selbst Erinnerung gäbe, dass der Glaube an den Gekreuzigten uns selig macht… Solch Herz aber soll mitten in einer weissen Rose stehen, anzeigen, dass der Glaube Freude, Trost und Friede gibt… Solche Rose steht im himmelfarbenen Feld, dass solche Freude im Geist und Glauben ein Anfang ist der himmlischen Freude zukünftig…

Und um solch Feld einen goldenen Ring, dass solche Seligkeit im Himmel ewig währt…"

(Deze roos hangt in het Lutherhaus in Eisenach en is een afgietsel van een gipsen medaillon uit het Katharinenportal van het Lutherhaus in Wittenberg)

Augustinerklooster

Toen Maarten Luther 12 jaar was sprak en schreef hij al vloeiend Latijn. Het was dan ook niet verwonderlijk dat hij naar Erfurt ging om daar aan de Universiteit te gaan studeren. Het was de bedoeling dat hij jurist zou worden. Onderweg werd hij overvallen door een hevig onweer en bad hij tot God, en beloofde hij dat als hij daar doorheen zou komen hij het klooster in zou gaan.

En zo geschiedde. Na het onweer ging Luther regelrecht naar het "Augustinerklooster" in Erfurt en trad er in als monnik.
Hij is daar van 1505 tot 1511 gebleven.

Het Evangelisch Augustinerklooster is tegenwoordig een bezinningscentrum voor iedereen die rust en ruimte zoekt om zich een poosje bezig te houden met de "dingen des levens".

Het is ook een ontmoetingsplaats voor de "Nagelkreuzgemeinschaft", een wereldwijde gebedsbeweging die om vergeving bidt voor alle oorlog en onrecht in de wereld.

Sprookjes

Er zullen waarschijnlijk weinig mensen zijn die Maarten Luther in verband zullen brengen met sprookjes. Behalve dan die mensen die vinden dat het geloof dat Luther verkondigde een sprookje is.

Jawel, Luther hield kennelijk ook van fabels. In de Wartburg is (nog tot 31 augustus 2011) een tentoonstelling te zien "Martin Luthers Fabeln". De "Website van de Wartburg" vermeldt dat Luther tijdens de Rijksdag van 1530 in Worms "materiaal" heeft meegenomen over de door hem zeer geprezen Fabels van Äsop, die hij thuis vertaalde omdat hij ze behulpzaam vond o.a. voor het onderwijs. Andreas Weissgerber heeft ze geïllustreerd en uitgegeven.

Ik ken die fabels niet maar Wikipedia vermeldt dat "Äsop" een Griekse dichter was die leefde ca. 600 vC. Zijn fabels werden voornamelijk mondeling overgeleverd. Er is maar weinig van teruggevonden. Maar ze worden wel gezien als de basis van de Europese fabeldichtkunst.

Weer wat geleerd.

Een vaste burcht ...

Wie kent het niet? Het "Lutherlied":

"Een vaste burcht is onze God,

een toevlucht voor de Zijnen …"

Jaarlijks op of rond 31 oktober, Hervormingsdag, wordt het in menig kerk nog gezongen.

Luther was zeer muzikaal. Hij heeft meerdere liederen geschreven waarvan dit wel de bekendste is.

Hij heeft dit geschreven in een moeilijke tijd van zijn leven. Hij baseerde het lied op "Psalm 46" maar zal daarbij ongetwijfeld wel hebben teruggedacht aan de tijd die hij doorbracht op de Wartburg. Het kasteel waar hij op uitnodiging van keurvorst Frederik in 1521 bijna een jaar lang verbleef, nadat hij in de ban was gedaan.

Het kasteel was een enclave op zich. Op een rots, vier honderd meter boven het dal, met een toegangsweg en een poort die alleen open ging voor genode gasten. Daarbinnen was nog een poort zodat de burcht een veilige plek was voor iedereen die bescherming nodig had.

Zo'n veilig huis bood God, en dat had niets met goede werken en het kopen van aflaten te maken zoals de kerk verkondigde. Het was alleen een kwestie van overgave en geloof, aldus Luther.

En daarmee was de reformatie begonnen.

Lutherstube

Hier zou het dan plaatsgevonden moeten hebben: de vertaling in 1521 door Maarten Luther van Het Nieuwe Testament vanuit het Grieks in het Duits.

Luther gebruikte daarbij de Griekse vertaling die Erasmus tien jaar daarvoor al had gemaakt. Luther en Erasmus waren niet bepaald vrienden. Erasmus had met zijn Griekse vertaling weliswaar de basis gelegd voor zijn reformatie, maar Erasmus vond Luther veel te radicaal. Erasmus pleitte voor meer tolerantie. Een jaar eerder schreef Erasmus in een brief aan paus Leo X over Luther, die tot dan toe weinig geschreven had: "Luther, die ken ik niet".

Overigens is niets in deze ruimte authentiek, behalve het stuk ruggegraat van een walvis wat op de grond ligt en wat Luther gebruikt zou hebben als voetensteun.
Detail in de kamer is nog de inktvlek op de muur. Op een gegeven moment dacht Luther dat hij bespied werd door de duivel, die hij vervolgens met gooi met de inktpot wilde verdrijven. De vlek op de muur zou nog zichtbaar zijn. (??)

Wartburg

Met de "Wartburg" in Eisenach, zijn we dus ook bij Maarten Luther aangekomen.

Naar dit uit 1076 daterende kasteel vluchtte Maarten Luther nadat hij in 1521 in de ban was gedaan vanwege zijn anti-roomse ideeën. Keurvorst Frederik bood hem echter onderdak waarna Luther als "Jonker Jörg" bijna een jaar lang op de Wartburg verbleef.
Daar vertaalde hij Het Nieuwe Testament vanuit het Grieks in het Duits, zodat ook het gewone volk voortaan de bijbel kon lezen en niet afhankelijk was van wat de priesters vertelden.

Zo gaat het verhaal althans. Menigeen is het echter over eens dat Luther dat nooit in zijn eentje gedaan kan hebben. Bovendien bestonden er al meerdere Duitse vertalingen, maar die waren duur omdat ze met de hand waren geschreven en dus voor het gewone volk niet beschikbaar waren. Luther maakte gebruik van de drukpers waardoor zijn vertaling breed verspreid kon worden. Luthers vertaling werd in 1524 gepubliceerd.
Daarmee legde hij tegelijkertijd een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van de Duitse taal.